NaturBornholm - przewodnik

NaturBornholm - budynek

NaturBornholm jest największym turystycznym przedsięwzięciem w historii Bornholmu i największą budowlą na wyspie od czasów zamku Hammershus, który wybudowano w XIII wieku. NaturBornholm ma powierzchnię 3800 metrów i powstał kosztem 85 milionów koron duńskich. Doskonale wkomponowany w otoczenie sam w sobie stanowi atrakcję. Budynek zaprojektował światowej sławy duński architekt Henning Larsen. Fasada składa się z klatek - dużych prostokątnych pojemników, wykonanych z metalowych prętów i wypełnionych odpowiedniej wielkości granitem z Vang. Nie jest przypadkiem, że na fasadę budynku wykorzystano bornholmski granit. Historia jego powstania przedstawiona jest wewnątrz budynku.

Granit łączy się ze szkłem miedzy innymi od strony południowej, gdzie wielkie panoramiczne okna zapewniają przenikanie się ekspozycji z krajobrazem. Taka łączność występuje w Sali Odkryć i w kawiarence.

Budynek składa się z trzech głównych elementów:

1. Część usługowo-administracyjna, strona zachodnia
2. Część centralna ze szklanym dachem, której celem jest harmonijne połączenie skrzydła wschodniego i zachodniego
3. Część wystawiennicza, strona wschodnia

Tuż za wejściem do budynku od recepcji zaczyna się szeroki korytarz wysoki na 7 metrów zwieńczony szklanym dachem, położony w linii północ - południe.W linii prostej na północ widoczna jest wieża kościoła Aa Kirkes, a w kierunku południowym rozległa panorama na stok wzgórza, gdzie granit spotyka się z piaskowcem. Dalej na południe roztacza się widok na pola uprawne i błękit morza na horyzoncie.

Ekspozycje w NaturBornholm

Firma Christian Bjorn design zwyciężyła w konkursie na takie urządzenie wnętrza budynku Henninga Larsena, które połączy funkcje wystawiennicze i edukacyjne z unikatową architekturą budowli. Od samego początku główną ideą było, aby zwiedzający był wprzęgnięty w aktywne poznawanie przedstawianej przyrody. Udział zwiedzającego może mieć charakter zarówno poznawczy jak i edukacyjny. Ale to, co cieszy najbardziej i co przyciąga do NaturBornholm, to konieczność czynnego zwiedzania ("hands on"), gdzie trzeba poruszyć pewne elementy, by zobaczyć pełny obraz danego zagadnienia Centrum stawia na aktywne formy zwiedzania. Jednym zdaniem: Jest dla dzieci w każdym wieku od 5 do 105 lat.

Lista innych osób i instytucji zaangażowanych przy tworzeniu projektów wystawienniczych NaturBornholm:

• FIT, Londyn: zaprojektowanie i wytworzenie interaktywnych elementów ekspozycji
• Peter Nellemose: tworzenie rekonstrukcji i dioram
• Gaia: urządzenie ekspozycji w Sali Teraźniejszości
• Knudsen i Sorensen: strona techniczna i konstrukcyjna
• Peter Haase: doradca i konsultant naukowy, odpowiedzialny za informacje zawarte w ekspozycji
• Jorn Waneck: geolog i doradca, odpowiedzialny za informacje zawarte w ekspozycji

Zwiedzanie NaturBornholm

Plan zwiedzania

Pierwszy kontakt to kasa biletowa. Tutaj znajduje się też szatnia i toalety. Tuż za kasą jest korytarz skalny - wstęp do przygody z NaturBornholm, który prowadzi do tętna czasu w Sali Odkryć. Ale najpierw trzeba odwiedzić maszynę czasu. Następnie ścieżką czasu w Sali Przeszłości poprzez różne geologiczne okresy można dotrzeć do Sali Teraźniejszości. Zwiedzanie sali teraźniejszości kończy zmysłorama. Tutaj znajduje się bezpośrednie przejście do Sali Odkryć, gdzie istnieje możliwość aktywnego udziału w eksperymentach. Przewodnicy służą pomocą, jeśli podczas zwiedzania pojawiły się jakieś pytania. Wyjście na Klintebakken znajduje się w prawej górnej części planu.

Warto skorzystać z półgodzinnego omówienia walorów ekspozycji przez przewodnika w j. polskim. To krótkie wprowadzenie jest gratis.

NaturBornholm przemawia do wszystkich zmysłów
Już od pierwszych kroków zwiedzania staramy się rozbudzić wszystkie wasze zmysły! Wejściowy korytarz skalny jest tak skonstruowany, by w krótkim czasie przeprowadzić was przez podstawowe elementy natury: ziemię, ogień, wodę i powietrze. Grecki filozof Empedokles twierdził około 2500 lat temu, że całe istnienie świata oparte jest na czterech podstawowych elementach. Według niego różnorodność świata wynika z różnego udziału podstawowych elementów w dziele tworzenia, a te zaś są łączone i rozdzielane przez dwie przeciwstawne siły. Zostały one przez niego określone jako miłość i nienawiść.

Istota NaturBornholm oparta jest na miłości do przyrody wyspy, w której łatwo dostrzec harmonię łączącą te cztery elementy!

Siła ziemi - tętno życia
Gdy po przejściu skalnego korytarza znajdziecie się w Sali Odkryć, natraficie na rozjarzoną złotopomarańczowym światłem, pulsującą kulę umieszczoną w podłodze. Co to jest? - Możecie zadać sobie pytanie. No właśnie, co to jest? Jest to puls! Esencja życiodajnej siły Ziemi. Siły, na której oparte są wszystkie płyty kontynentalne. Dotknij i poczuj jej moc!

Podróż w czasie
Maszyna czasu to specjalne pomieszczenie, gdzie za pomocą animacji, światła i dźwięku cofasz się do czasu, kiedy na Bornholmie tworzyły się najstarsze pokłady geologiczne. Cofasz się do początku dziejów!

W ciągu 8 minut podróżujesz 1700 milionów lat wstecz! W tym czasie poznajesz całą geologiczną przeszłość wyspy.

Po wyjściu z maszyny czasu trafiasz na ścieżkę czasu, którą przechodzisz przez poszczególne okresy geologicznej historii Bornholmu.

Wędrówka przez 1700 milionów lat w Sali Przeszłości

Po wirtualnej podróży w maszynie czasu lądujesz w Prekambrze, 1700 milionów lat temu. Tu rozpoczynasz interesującą wędrówkę przez geologiczną historię Bornholmu.

Zauważysz na ścieżce czasu znajdującej się na podłodze, jak bardzo cofając się w czasie odszedłeś od teraźniejszości. Podczas wędrówki w czasie prezentowany jest rozwój ewolucyjny zwierząt i roślin w poszczególnych okresach geologicznych. Podróż w czasie kończy się w czwartorzędzie, 2-3 miliony lat temu.

Granit - kiedyś rozżarzona magma
W Prekambrze, ponad 1700 milionów lat temu znaczna część skały macierzystej Bornholmu znajdowała się 10-20 km w głębi pasma górskiego. Miała wówczas postać rozżarzonej magmy. Magma stopniowo stygła i krzepła pod powierzchnią ziemi. Tak w efekcie łączenia minerałów powstały różne formy bornholmskiego granitu. Życie wówczas istniało tylko w morzu w formie mikroskopijnych bakterii i glonów. Dlatego nie można znaleźć śladów życia w bornholmskiej skale macierzystej.

Bornholm - pustynią na południowej półkuli? W Kambrze ponad 540 milionów lat temu niszczycielskie siły wiatru, wody i mrozu rozłożyły góry na kamienie i piasek tworząc krajobraz pustynny. W tych warunkach powstał piaskowiec Nexo. Na jego powierzchni zachowały się zmarszczki ukształtowane przez prądy i wiatr. Bornholm jako piaszczysta pustynia znajdował się w kambrze poniżej równika, tam gdzie obecnie na krańcu Ameryki Południowej jest przylądek Horn.

Ponad 500 milionów lat temu płyta kontynentalna, do której należał Bornholm przemieściła się o ponad 120 stopni! Zobacz to sam w Sali Odkryć. Życie istniało tylko w morzu. Na Bornholmie nie znajdujemy skamieniałości zwierząt i roślin z tego okresu a jedynie ślady ich aktywności, takie jak odciski pełzania zwierząt czy pionowe jamy.

Bornholm w okolicach równika? W Kambrze, Ordowiku i Sylurze, czyli 527 - 408 milionów lat temu Bornholm znajdował się poniżej poziomu morza, a na jego powierzchni osadzało się bogate w substancje organiczne gliniane błoto tworzące z czasem pokłady łupków. W tym czasie Bornholm przemieszczał się z południa w kierunku równika i okresowo był suchym lądem.

W morzu żyło mnóstwo trylobitów, graptolitów i ortocerasów. Zwierzęta te w postaci skamieniałości występują licznie w ciemnych łupkach i jasnych wapieniach.

Trzęsienia ziemi, węgiel i gady
W dewonie, karbonie i permie, 430 do 250 milionów lat temu pojawiły się pierwsze organizmy lądowe. Bornholm był wówczas częścią przybrzeżnej równiny, a wszystkie kontynenty tworzyły superkontynent Pangeę. 200 milionów lat temu, w triasie i jurze, morze zaczęło zalewać przybrzeżne tereny. Działo się to właśnie w tej części Bornholmu, gdzie położone jest NaturBornholm.Osady z tego okresu świadczą o tym, że powstały one w wysychających okresowo lagunach.

Tętniący życiem tropikalny las bagnisty był usytuowany na brzegu wąskiej cieśniny. Ponieważ w tym czasie tworzyły się kontynenty, Bornholm był narażony na gwałtowne pękania skorupy ziemskiej, czego efektem było powstanie uskoków. Można to zaobserwować na Klintebakken tuż za NaturBornholm!

Poczuj powiew prehistorii na wzgórzach Klintebakken!

Dinozaury i krokodyle
W kredzie 100 milionów lat temu klimat był nieco cieplejszy niż dziś. Na terenie przybrzeżnym, który wówczas stanowił "Bornholm" były dogodne warunki rozwoju żółwi i krokodyli. W przeciwieństwie do innych gatunków te grupy zwierząt nie rozwijały się tu później. We wrześniu 2000 roku młoda dziewczyna przypadkowo znalazła ząb mięsożernego dinozaura w wyrobisku żwirowym koło Robbedale. Dotychczas nie odnotowano podobnych przypadków w Europie Północnej. Rekonstrukcję dinozaura i jego ząb można obejrzeć w lagunie z okresu kredy, w której także znajdują się żywe krokodyle i żółwie. Bornholmski dinozaur nosi nazwę: Dromaeosaurus bornholmiensis, var. nellemosiensis.

W kredzie w morzu żyło mnóstwo głowonogów, dlatego w osadach z tego okresu można bez trudu znaleźć charakterystyczne "strzałki piorunowe"- skamieniałe części ich muszli.

Epoka lodowcowa
1,6 miliona lat temu człowiek wyodrębnił się ze świata zwierzęcego i od tego czasu jest gatunkiem dominującym, który przekształca Ziemię na własny użytek. Obecny wygląd wyspy jest efektem trwającej ponad 100 tysięcy lat epoki lodowcowej. Następujące po sobie okresy zlodowaceń i ociepleń powodowały radykalne zmiany warunków życia roślin i zwierząt. Za każdym razem, kiedy ustępował lodowiec rośliny i zwierzęta mogły ponownie tworzyć biocenozy. Krajobraz Bornholmu jest stosunkowo młody. Miał tylko 12000 lat, aby ukształtować się do obecnej postaci.

Sala Teraźniejszości

Po wędrówce śladem prehistorii Bornholmu czas na poznanie współczesnej przyrody Bornholmu oraz jego typowych krajobrazów. Informacje wyświetlone na szeregu rozpiętych żagli, akwarium z bałtyckimi rybami, terraria z innymi żywymi zwierzętami, modele i eksponaty - to wszystko tworzy interaktywną całość opisującą różnorodność przyrody Bornholmu oraz sposoby wykorzystywania jej zasobów przez człowieka.

Informacje dotyczące możliwości zwiedzania okolicznych krajobrazów wraz z wyjaśnieniem tematów wycieczek, zachęcają do głębszego i samodzielnego poznawania tajników bornholmskiej przyrody.

Przy karmieniu w terrariach jaszczurek, żmij, rzekotek i mrówkolwów można poznać różne sposoby żerowania. Odbywa się ono tak samo, jak w środowisku naturalnym. Zapewniamy wszystkim naszym zwierzętom odpowiedni pokarm. W NaturBornholm poznawanie przyrody urzeka swoją prostotą!

Zmysłorama Spójrz na piękno Bornholmu! W naszej zmysłoramie masz możliwość przy pomocy dźwięku i obrazu przeżyć głębiej osobliwości przyrody Bornholmu. Odkryj jej piękno w zimowej szacie. Spójrz przez moment na aktywność nocną rzekotek. Zajrzyj w głąb rozpadlin skalnych rozsianych po wyspie. Zmysłorama NaturBornholm jest małym kinem na 50 osób, w którym są także organizowane seminaria i wystawy. Pozwól sobie na chwile relaksu przy dźwiękach muzyki.

Sala odkryć - uczy przez zabawę

Przez zabawę można się wiele nauczyć. Znajdziecie tu odpowiedź na wiele pytań, np.: Jak i dlaczego trznadel śpiewa bornholmską gwarą? W jaki sposób powstaje piaskowiec? Jakie zwierzęta i rośliny są charakterystyczne dla Bornholmu?

Sala odkryć mieszcząca 15 wysp jest czymś w rodzaju laboratorium (eksperymentarium), gdzie przez zabawę można pogłębić swoją wiedzę i wykorzystać ją w odkrywaniu harmonii między teorią i rzeczywistością.

Każdego roku w NaturBornholm przybywa nowa atrakcja. W kwietniu 2005 powstała ekologiczna wystawa poświęcona sposobom produkcji i wykorzystania energii, ze szczególnym uwzględnieniem odnawialnych źródeł energii - wiatru słońca, które wykorzystuje się na Bornholmie.

Małe laboratorium przyrodnicze. Większość z nas znajduje radość w możliwości eksperymentowania, a różnorodne elementy przyrody dostarczają bogactwo tematów. W Sali Odkryć na wyspie aktywności, korzystając z pomocy przewodników dzieci i dorośli mogą odkrywać tajniki świata przyrody. Tutaj wszystko jest możliwe. Punktem wyjścia jest pora roku i przyroda wyspy. Przewodnicy opowiadają historie wykorzystując przy tym elementy przyrody. Uczestnicząc w eksperymentach wykorzystujesz różne zmysły. Być może będzie to zachętą do kontynuowania doświadczeń na łonie natury.

NaturBornholm to miejsce dla rodzin z małymi dziećmi. Te bez względu na wiek będą tu zajęte przez wiele godzin. Mogą kopiować na papierze skamieniałości znajdujące się w wapieniach przywiezionych z Skelbro, pogłaskać flądrę lub spróbować pomóc pisklętom, edredonów, które w towarzystwie innych kaczek muszą przepłynąć z wyspy Christianso na Bornholm. Wizytę można zakończyć wykonaniem przyrodniczych pocztówek.

Aktywne poznawanie natury nie kończy się wraz z opuszczeniem budynku. Na zewnątrz czekają na dzieci nowe wyzwania i zadania. Pomysł naturalnego placu zabaw oparty jest na czterech podstawowych elementach natury. Tutaj szybko można przyswoić, jakie znaczenie dla procesów przyrodniczych ma ziemia, ogień, woda i powietrze.

Otoczenie NaturBornholm

Plan otoczenia

Wielu ludzi dziwi fakt, że centrum wystawiennicze za 100 milionów koron zostało wybudowane w szczerym polu na południe od Aakirkeby. Wielu polityków i pracowników administracji próbowało zmienić lokalizację NaturBornholm na teren bardziej "wartościowy przyrodniczo". Na szczęście nie mieli racji! NaturBornholm został wybudowany we właściwym miejscu.

Najbliższe otoczenie zawiera świadectwa obrzędów religijnych z epoki brązu - skały Bavnet, skaliste pastwiska jako ślady rolnictwa średniowiecznego w Nyby oraz pozostałości współczesnego wydobycia kamieni na wzgórzach Klintebakken. Właśnie tu jest jedyne miejsce w Danii, gdzie można przeżyć niezwykłe wrażenie stojąc jedną nogą na liczącym 1700 milionów lat gnejsie, a drugą na piaskowcu sprzed 500 milionów lat. Jednym krokiem przeskakujemy przez 1,2 miliarda lat! Powierzchnią kamieniołomu piaskowca w Stroby jest faktycznie skamieniała plaża.

W momencie jej tworzenia Bornholm znajdował się na tej samej szerokości geograficznej, co dzisiejsza plaża Copacabana - w Brazylii! Budynek NaturBornholm stoi na południe od Aakirkeby w miejscu, gdzie przeszłość geologiczna Bornholmu łączy się ze współczesnymi typami przyrody.

Bavnet jest starą świątynią. Wielokrotnie udało się odkryć zestaw zagłębień, które są świadectwem wykorzystywania skał w celach kultowych w epoce brązu, czyli ponad 2500 lat temu. Na skałach Bavnet w razie niebezpieczeństwa rozpalano ogień. Na przykład wówczas, kiedy to wczesnym rankiem 9 czerwca 1645 roku zobaczono szwedzką flotę kierującą się na Nexo - resztę historii można przeczytać w muzeum w Nexo. Corocznie 23 czerwca mieszkańcy Aakirkeby zbierają się w dawnej świątyni, aby kontynuować tradycję palenia ognia!

Klintebakken - wycieczka przez epoki geologiczne. Usytuowanie NaturBornholm na południe od Aakirkeby nie jest przypadkowe. Wzgórza Klintebakken położone tuż przy sali odkryć są odzwierciedleniem przeszłości geologicznej wyspy oraz jej różnorodnej przyrody. Podczas wycieczki po wzgórzach Klintebakken można poznać typowe dla Bornholmu przykłady krajobrazu kulturowego, takie jak łąki i pastwiska skalne, wrzosowiska, chłopski las, zarośla, sadzawki i pola. Wycieczka oferuje także jedyne w swoim rodzaju przeżycia związane z pokładami geologicznymi powstałymi na przestrzeni 1 miliarda lat! Tutaj jest możliwe obejrzenie strefy zaburzeń uskokowych miedzy liczącym sobie 1700 milionów lat gnejsem a piaskowcem z przed 500 milionów lat. Strefa uskoków kończy się w kamieniołomie piaskowca. Na powierzchni piaskowca zachowały się ślady falowania morza, które pokrywało te tereny. Dzięki temu łatwo uzmysłowić sobie, w jakich warunkach powstawały pokłady piaskowca. Są tu także widoczne lejkowate otworki będące pozostałością aktywności ówczesnych organizmów dennych oraz zachodzących w morzu procesów chemicznych.

Stroby - kamieniołom piaskowca. Ponad 100 lat temu piaskowiec był powszechnie wykorzystywany do budowy dróg i domów. Mieszkańcy przytułku w Stroby wydobywali kamienie w pobliskim kamieniołomie, a jako wynagrodzenie za wykonane prace mieli zapewniony "wikt i opierunek" w przytułku.

Kamieniołom jest bardzo interesujący geologicznie. Na jego terenie można zobaczyć skamieniałą piaszczystą plażę z dobrze widocznymi śladami falowania morza oraz pływów morskich.

Na powierzchni skamieniałego dna znajdują się małe wypukłości i lejkowate dziurki. Ich obecność jest prawdopodobnie efektem wydobywania się gazów, które powstawały w czasie oddychania ówczesnych zwierząt dennych.

Miasteczko Aakirkeby

Skontaktuj się z nami, jeżeli chcesz wiedzieć więcej o NaturBornholm lub przyrodzie Bornholmu

Napisz do nas na adres:

NaturBornholm
Gronningen 30
DK-3720 Aakirkeby

Zadzwoń lub wyślij fax:

Telefon: (+45) 56 94 04 00
Fax: (+45) 56 94 04 00

Możesz też skorzystać z poczty elektronicznej:

E-mail: post@naturbornholm.dk

Tutaj możesz napisać pytania dotyczące bornholmskiej przyrody!

Polski przewodnik przyrody z NaturBornholm jest wszechstronnie przygotowany, aby pomóc w uzyskaniu odpowiedzi na nurtujące cię pytania. Napisz na adres: hanna@bornpol.dk